Meer dan tien jaar geleden was ik uitgenodigd op een Italiaans volksfeest in Genk. Denk porchetta, ravioli, rode wijn in rieten flessen, joelende kinderen en zondagse kostuums. Una bella atmosfera, maar niemand sprak er Italiaans. Na enkele zinnetjes schakelde nagenoeg iedereen over op Nederlands. Dat vond ik bizar, want in en rond de verschillende circoli ademde alles de Italiaanse taal en cultuur uit. Het bleef in mijn hoofd hangen. Hoe komt het toch dat zelfs voor de tweede generatie Italianen – maar zeker voor de derde en vierde – Italiaans praten zo’n obstakel is? In 2023 kreeg ik de kans om mij in dit vraagstuk te verdiepen. Op vraag van Taste-Italy en ACLI België schreef ik een Erasmus+ project met als titel CIAO: connetti – identifica – agisci – ottimizza. Uit het onderzoek in de aanloop van het project bleek dat Italiaanse Vlamingen wel degelijk op zoek zijn naar hun roots. Ouders en grootouders waren vaak te druk bezig om zich te bekommeren om de taal. In het beste geval spraken ze thuis dialect, maar de schooltaal van de kinderen werd al snel ook de thuistaal. Een knap voorbeeld van integratie, jubelen politici, maar wel ten koste van taal en identiteit. Tegelijkertijd baadt het land van de voorouders in een nevelig aura vol stereotypen. Italië, dat is waar de zon altijd schijnt en de tonen van de mandoline nooit ver weg zijn.
Game
Met CIAO willen we dat beeld verrijken en de identiteit versterken, en dat kan alleen via kennis van de taal. Maar waar beginnen? Hoe bereik je de duizenden Vlamingen van Italiaanse origine? Hoe ontwikkel je een instrument dat ze kunnen gebruiken om hun band met het moederland te versterken? Via vragenlijsten, fora, een optreden bij Radio Internazionale en Radio MIR, items in nieuwsbrieven over Italië luisterden we naar wat onze doelgroep nodig had: een tool op maat van de derde en vierde generatie. We kregen veel input en wisten al snel wat het niet moest worden: geen traditionele taalcursus, geen statische videolessen maar wel een hippe game, een app waarin gebruikers vlotjes laveren tussen de culturele rijkdom en de uitdagingen van het moderne Italië. En en passant een taal leren. De tijd was te kort, en een enkel project volstond niet. Gelukkig gaf Europa groen licht voor een vervolg, CIAO 2.0, dat nu volop wordt uitgerold samen met een Roemeense en een Italiaanse partner. De app is nog in testfase maar zal begin 2026 beschikbaar zijn voor iedereen die Italiaans wil leren.
Expliciete teksten
Je hebt dan een app in wording en die wil je bekend maken. Geen betere manier dan met muziek, Italiaanse muziek wel te verstaan. Daarom organiseerde CIAO op 15 november een spetterende muziekavond in Houthalen, met een verrassende combo als line-up: hip hop, krachtige vrouwenstemmen en pure Napolitaanse neomelodico. DJ Mario bracht het publiek in de stemming met Italiaanse klassiekers, iets te veel synthesizers en iets te weinig stem maar het effect was er wel. Dan was het de beurt aan Federico aka Fedelity. Met zijn Azzurri shirtje en baseball cap veroverde zijn jaren 90 hip hop de zaal in een oogwenk. Questa qua è più esplicita, verwittigde hij de zaal, maar dat kon de enthousiaste nonne op de tweede rij niet deren. Ze hebben al meer meegemaakt.
Ricorderai
Het contrast met de volgende artiesten kon niet groter zijn. Althans op muzikaal vlak, want de teksten van Bambola waren in hun tijd even expliciet. Bambola is het project van Sandra Carota, dochter van een Italiaanse vader en een Belgische moeder.

Ze studeerde Theaterwetenschappen en werkt als docente theater en woord in Gent. Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan en de Italiaanse roots blijven knagen. In het theaterstuk ‘La Scoperta dell’America’ vertelde ze het verhaal van Giuseppe die het arme naoorlogse Italië verlaat op zoek naar een beter leven. Hij vindt liefde en troost bij een Vlaamse cafédochter. Met Bambola gaat Carota een andere richting uit: die van de Italiaanse zangeressen uit de jaren 60 en 70. Niet altijd de meest voor de hand liggende chansons, maar wel allemaal liedjes over de liefde in een of andere vorm. Rauw, gebroken, onmogelijk, scherp, bijtend, een klap in het gezicht, zelden gelukkig. Sandra en haar band maken van ieder nummer een eigen compositie, ze zoeken een nieuw arrangement dat het oorspronkelijke versterkt en verdiept. Sai far male da piangere: Patty Pravo’s La Bambola wordt van een popsong een doorleefde getuigenis die door merg en been gaat. Het onvergetelijke Un anno di amore van Mina kennen filmliefhebbers als track van Pedro Almodóvars Tacones Lejanos. Luz Casal, die haar stem leende voor de versie in de film, bracht vorig jaar op Gent Jazz nog een beklijvende uitvoering. De oorspronkelijke versie is van Nino Ferrer – altijd op zoek naar Mirza – maar het was Mina die met de Italiaanse versie scoorde in 1965. Mogol en Alberto Testa tekenden voor de tekst en de zangeres stond er 11 weken mee in de top drie van de hitparade. Da domani saprai un giorno com’è lungo e vuoto senza me. Met haar diepe stem savoureert Sandra Carota ieder woord. Dit is geen liefdesverdriet van een achtergelaten en gebroken vrouw, dit voelt eerder aan als een revanchistisch nieuw begin. Carota, even la tigre di Houthalen, neemt bezit van het podium en geniet van iedere seconde. Haar ode aan de Italiaanse vrouwenstemmen is tegelijkertijd een bewijs van hun universaliteit. Geen enkel nummer is gedateerd, al zijn ze soms wel verrukkelijk nostalgisch. Fred Buscaglione’s Love in Portofino doet denken aan de vele versies, van Buscaglione zelf, van Andrea Bocelli maar misschien nog het meest van Dalida. Ook qua présence doorstaat Sandra Carota de vergelijking met brio. O sole mio, het laatste nummer van de avond, is een breekbare ode aan Gabriella Ferri waarin ze zowel haar kwetsbaarheid als haar kracht laat zien.
Napule
Van O sole mio naar Franco D’Amore is maar een kleine stap. ‘Musica neomelodica’ is een subgenre van het Napolitaanse lied met focus op gevoelens (passie, liefde, verraad, het leven dus) verankerd in de geografische en sociale realiteit van het zuiden. De zanger doet zijn naam alle eer aan, met nummers als Na nott si e na nott no of Ce stonge io cun tte. Handen in de lucht voor een live TikTok en occasioneel een complimentje naar een bella ragazza vooraan, de toon is snel gezet en de zaal gaat uit zijn dak.
Adesso tu?
CIAO 2.0 is een project in wording. Wil je graag op de hoogte blijven? De app uittesten? Feedback geven? Het CIAO team hoort je graag.

